Wat zou Franciscus Xaverius ons nu nog kunnen zeggen? En waarom deze heilige uit vervlogen tijden? Enkele gedachten bij dit nieuwe beeld door Cor Arends.

Een groot zwart vlak van leisteen en een gouden bol in het midden moet Franciscus Xaverius, patroonheilige van de kerk van t Zand verbeelden. Dat roept vele vragen op. Waarom zouden we nog deze Jezuiet uit de tijd van de contrareformatie naar voren halen? Is hij met zijn zwarte toog niet het symbool van katholieke restauratie, gestreng in de leer, zonder veel humor en een rationalistische manier van geloven die niemand meer begrijpt? Hij was een jezuiet die nooit in Nederland is geweest, maar wel in Indie, China en Japan, het land van de rijzende zon. Kan een missionaris 450 jaar na zijn dood nog wel enige verbeelding oproepen en inspireren?

Franciscus Xaverius leefde van 1506 tot 1551. Hij heeft gestudeerd in Parijs en het Spaanse Navarra.  Parijs was  de plek waar gezocht werd naar een nieuwe spiritualiteit, een nieuwe innerlijkheid. Het is ook  de plaats waar het Rorate geschreven is – dauwt hemelen van omhoog – het thema van het beeld van Jerome Symons. Franciscus putte uit de Spaanse mystiek van Johannes van het Kruis en Theresia van Avilla. Dat was een strijdbare, hartstochtelijke manier van geloven. Dat innerlijk vuur droeg Franciscus Xaverius in zich. Het bracht hem tot aan de grenzen van de bekende wereld, China en Japan. Globalisering was toen in wording. Het  land van de rijzende zon wordt Japan genoemd. Die zon is het hart  van het beeld.

De strijd ging ook om de de redelijkheid van het geloof.  Het was de tijd van de contrareformatie, en daarmee was de vraag aan de orde of en hoe het christelijk geloof ook redelijk kan zijn.  

Zo ontrollen zich drie themas die voor ons van belang zijn. De eerste is innnerlijkheid en mystiek. Op 't Zand zijn we er  iedere zondag mee bezig. De tweede is globalisering en het leren van andere volken en andere wijzen van geloven. We willen ons niet opsluiten in ons eigen kleine gelijk, maar durven en willen ook solidair zijn. Als derde thema doet zich aan ons voor de vraag of we ons geloof ook nog kunnen verhelderen en verantwoorden. We hebben het recht om zelf te denken, en hoe moeilijk soms ook, we zijn het aan ons zelf en onze kinderen verplicht. Kunnen we aan buitenstaanders nog uitleggen wat ons beweegt en inspireert in het geloof?

Het beeld schrikt af in zijn abstracte strengheid en het staat er als tegenhanger van het zoete negentiende eeuwse schilderij van Maria ten hemelopneming van Johannes Brouwer. Die spiritualiteit kon ook als bevoogdend en kleinerend ervaren worden! Zo staan  het schilderij en het nieuwe beeld in een sterk contrast tegenover elkaar. Met als derde beeldbepalend element bij de ingang van de kerk het serene vloermozaiek van Jerome Symons.  Dat is nog maar bij de ingang, zo groots en rijk aan betekenis is de kerk van 't Zand.

Kunnen we in de de zwarte toog nog iets herkennen van de mantel van de profeet, zoals van Elia, of het kleine manteltje dat Hanna breide voor haar kind Samuel?

Het grote hart  roept associaties op aan het heilig hartbeeld van vroeger. De priester Franciscus voelde zich de “alter Christus”, een priesterideaal die wij nauwelijks meer herkennen. Toch is de verwijzing naar de liefde en het licht van Christus wel wat ons hier brengt.

Om al deze redenen verdient Franciscus Xaverius  een modern beeld, niet om te restaureren, maar om zijn inzet en waar hij voor stond opnieuw mee te nemen als we hier komen en weer gaan.

Cor Arends